أبو علي سينا

ديباچه 56

النجاة من الغرق في بحر الضلالات

در فهرست آستانهء قم ( ص 173 ) از شش رسالة بغدادي ياد شده است تفسير ما بعد الطبيعة دفترهاى متافيزيك أرسطو روى هم آنچه كه قاضى ابن رشد تفسير كرده ترجمهء اسطاث است مگر الف كبرى كه نظيف بن يمن آن را به عربى درآورد . اسطاث نيز در ترجمه تا به دفتر لام رسيده بود . دفتر كاف وميم ونون را ابن رشد نداشته بود ولى محشى آن مىگويد كه من دارم ومىخواستم در نسخه بگذارم وبه روش ابن رشد آن را شرح كنم . افسوس كه هيچ‌يك در نسخهء ليدن نيست . دفتر دوازدهم آن ترجمهء ابن زرعه است ، دفتر سيزدهم هم از ترجمهء نظيف است . ترجمهء عربى الهى أرسطو در درون تفسير ابن رشد آمده همان كه در دو شماره 1962 و 1963 ليدن ( 2074 و 2075 خاورى ) به چند خط است ، آغاز هر حرفى در اين تفسير آمده وشرح داده شده است ( ص 744 و 745 و 1401 و 4 : 55 و 56 و 62 ) جامع الفلسفة تلخيص ابن رشد از نگارشهاى أرسطو بنام جامع الفلسفة داراى شش دفتر از سماع تا الهى در دانشگاه ( الجوامع 3 : 225 ش 275 نوشتهء 1061 ) هست والهى را هم دارد ودر دانشكدهء إلهيات تهران ( 1 : 497 ش 8 / 242 ب تنها نفس و 271 ج از سدهء 11 و 12 بي الهى و 1747 د نوشتهء 1096 با الهى ) وملك ( 1284 نوشتهء 1074 ص 125 فهرست چ 2 وص 166 چ 2 با الهى ) ، شمارهء آن در « حكمة تيمور » قاهره 3 / 117 است ، در سپهسالار ( 3 : 497 ش 1318 از سدهء 10 همهء دفترها و 48 / 2912 تنها نفس ) ودر مجلس ( 2 : 66 ش 128 به شكسته نستعليق هر شش دفتر و 16 : 391 ش 5497 نوشتهء 1052 گويا هر شش تا ) هم هست ودر چستربيتى شمارهء 4523 وقاهره شمارهء 5 فلسفه . اين تلخيص در هند در 1366 از روى نسخهء كهن آصفيه ونسخهء نو نويس محمد رضا در 21 ع 2 / 1011 كه دائره المعارف دكن خريده بود چاپ شده است . سماع طبيعي همين الجوامع را جوزيف يويج JosepPuig در مادريد در 1983 با فهرست‌ها وفرهنگنامه از روى نسخه‌هاى دانشگاه ومجلس وقاهره ش 5 فلسفه وچستربيتى وچاپ هند چاپ كرده است ، بوئيژ در مجلد چهارم تفسير ما بعد الطبيعة